Zespół Szkół w Kalinówce Kościelnej

Kalinówka Kościelna 36

19-120 Knyszyn

Tel. (085)7161005

 

 

 

 

Album wykonały:

uczennice gimnazjum

 

Anna Andraka

Izabela Dołżyk

Alicja Jurgiel

Magdalena Kakareko

Katarzyna Wojtach

 

pod kierunkiem Barbary Szwejkowskiej

 

 

 

 

 

 

Nr rejestracyjny

ST/MM03/0115/07

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GMINA KNYSZYN

 

NASZA MAŁA OJCZYZNA

 

 

 

 

Historia Knyszyna

 

                Pierwsze ślady osadnictwa na ziemi Knyszyńskiej pochodzą sprzed 10000 lat, z okresu holocenu. Największy rozwój osadnictwa w czasach prehistorycznych nastąpił około 3000 lat temu. Świadczy o tym odkryta w ostatnich latach kopalnia krzemienia w okolicach Nowin Kasjerskich. W okresie średniowiecza było tu pogranicze wpływów osadnictwa mazowieckiego, litewskiego i ruskiego. W XIV wieku osadnicy z Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego uznali nasze tereny za atrakcyjne, wtedy zaczęli osiedlać się na ziemi knyszyńskiej. Dominowała tu dziewicza puszcza, nazwana później Puszczą Knyszyńską. Ponowny rozwój osadnictwa nastąpił na przełomie XV-XVI w. Osadnictwo mazowieckie i litewsko-ruskie jeszcze długo ścierało się i współistniało na tym obszarze. Litewski książę Wojdyłło zbudował zamek w pobliskiej Wodziłówce. W 1509 r. Zygmunt Stary przekazał te ziemie Mikołajowi Radziwiłłowi. Litewski możnowładca, założył tu niewielki dwór, a w 1520 roku ufundował kościół. W 1528 r. Mikołaj Radziwiłł zapisał majętność Knyszyn Zygmuntowi Augustowi. W Knyszynie został zbudowany dwór królewski oraz powstało sztuczne jezioro nazwane Jeziorem Zygmunta Augusta. Jedynym ośrodkiem miejskim na tych terenach był Knyszyn, założony przez królową Bonę na północ od wcześniej istniejącego tu dworu.

W 1568 r. Knyszyn otrzymał prawa miejskie od króla Zygmunta Augusta. Czasy Zygmuntowskie były złotym wiekiem dla Knyszyna. Wybudowano wówczas ratusz na rynku, łaźnie, budynek wagi, wybrukowano ulice. Udokumentowanych jest 19 pobytów króla w mieście, łącznie około 500 dni, w latach 1533 - 1572. W Knyszynie król chętnie wypoczywał i polował, tutaj trzymał swoje konie i psy myśliwskie. Aby upiększyć swój dwór, sprowadził słynne arrasy, które dzisiaj zdobią Wawel. Stąd władał Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Podpisał wiele dokumentów m.in. dwie ważne ustawy: leśną i morską. Król Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572r. Po jego śmierci knyszyńskimi włościami władali między innymi: Kanclerz i Hetman Wielki Koronny Jan Zamoyski, marszałek Sejmu Wielkiego, Stanisław Małachowski oraz wieszcz narodowy Zygmunt Krasiński. Na rynku miejskim stoi pomnik poświęcony pamięci. króla.


              

Pomnik króla Zygmunta Augusta na rynku w Knyszynie

 

Po III rozbiorze Polski Knyszyn wszedł w skład Prus. Do miasta przybyły rodziny niemieckie, które nadały miejscowości charakter przemysłowy. Zaś po zawarciu traktatu w Tylży (1807 r.), Knyszyn znalazł się w Cesarstwie Rosyjskim. W tym czasie napłynęło do miasta wielu Żydów i ludność rosyjska, rozwinął się handel i przemysł włókienniczy po wprowadzeniu granicy celnej na Narwi. Procesom tym towarzyszył jednak ucisk polityczny i rusyfikacja. Dlatego mieszkańcy ziemi knyszyńskiej brali udział we wszystkich powstaniach narodowych manifestując swój patriotyzm. W latach 1849 i 1850 miasto przeżywało rozkwit gospodarczy. Jednak rozwój pobliskiego Białegostoku przyczynił się do powolnego upadku przemysłu w Knyszynie.

W czasie I wojny światowej miasto zostało zniszczone w około 25%. Mieszkańcy zajmowali się wówczas głównie rolnictwem, handlem i rzemiosłem. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. Knyszyn znalazł się w województwie białostockim. W latach 1939 - 1941 Knyszyn okupowany był przez wojska sowieckie, a w latach 1941-1944 przez wojska niemieckie. W czasie II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 80%. Legły w gruzach zabudowania folwarczne, zdewastowano ogród dworski i wycięto drzewostan.

Knyszyński Rynek w okresie międzywojennym.(zdjęcie z prywatnego albumu)

 

W bogatej historii Knyszyna było w mieście kilka kościołów katolickich, cerkwie unicka i prawosławna, kircha protestancka i dwie synagogi. Do dziś zachowały się pozostałości cmentarzy: prawosławnego, ewangelickiego i żydowskiego. Knyszyn był miastem wielokulturowym do II wojny światowej, kiedy to Niemcy wymordowali ostatnią liczną mniejszość narodową - Żydów. 2 listopada 1942 roku knyszyńskich Żydów Niemcy wywieźli do Treblinki.

Zbiorowa mogiła Żydów z 1942 r.

 

              

                                                                                      Nagrobek na cmentarzu prawosławnym          Zachowane maceby na cmentarzu żydowskim      

 

Gmina Knyszyn dziś

 

           Gmina Knyszyn położona jest w centralnej części województwa podlaskiego w powiecie monieckim, na przecięciu ważnych dla regionu szlaków komunikacyjnych, tu krzyżują się trasy Jeżowo-Korycin i Białystok-Ełk.. Obok Knyszyn przebiega linia kolejowa relacji Białystok-Ełk.

           Łączna powierzchnia gminy wynosi 128 km2. Jest to region o charakterze typowo rolniczym, podzielony administracyjnie na miasto Knyszyn i 15 sołectw: Kalinówka Kościelna, Zofiówka, Knyszyn-Zamek, Czechowizna, Nowiny Zdroje, Nowiny Kasjerskie, Wojtówce, Guzy, Grądy, Ogrodniki, Poniklica, Jaskra, Chobotki i Wodziłówka.

            Użytki rolne zajmują 57 %, a lasy 32 % powierzchni ogólnej. Lasy to fragment północno - zachodniej części Puszczy Knyszyńskiej i prawie w całości znajdujący się w granicach Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej im. prof. Witolda Sławińskiego.

Gmina liczy 5103 mieszkańców, w tym miasto Knyszyn 2898. Około 31% ludności utrzymuje się z pracy na własny rachunek, w tym 23% ludności z dochodów w swoim gospodarstwie rolnym.

            Rzeźba terenu jest korzystna dla rozwoju rolnictwa, dominują gleby klasy IV, V, VI. W sferze rolniczej działają głównie gospodarstwa indywidualne o różnym charakterze produkcji. Rolnicy najczęściej sieją zboża i ziemniaki, hodują bydło mleczne, opasy i trzodę chlewną. Na terenie gminy istnieje gospodarstwo rybackie specjalizujące się w hodowli karpia królewskiego w kompleksie stawów położonych w Knyszynie - Zamku i w historycznym zbiorniku wodnym pochodzącym z XVI wieku, zwanym Jeziorem Zygmunta Augusta.

           Na obszarze miasta i gminy działają liczne zakłady rzemieślnicze, usługowe i produkcyjne takie jak: tartaki, zakłady stolarskie i budowlane, piekarnie i wytwórnia wód gazowanych, rozwija się handel i transport.

Miejscowy samorząd przywiązuje ogromną wagę do ochrony środowiska naturalnego. Czyste środowisko, bogate w istotne walory przyrodnicze jest atutem gminy. W 1995 r. oddano do użytku ekologiczne wysypisko, a w 1998 r. nowoczesną oczyszczalnię ścieków. W ostatnich latach Knyszyn i większość obszarów wiejskich zostało zwodociągowanych niemal w całości. W najbliższych latach planowane jest rozwiązanie problemu ścieków komunalnych na obszarach wiejskich poprzez budowę oczyszczalni przyzagrodowych. Tworzony jest system selektywnej zbiórki odpadów. W Knyszynie planowana jest budowa zbiornika retencyjno-rekreacyjnego.

          Szkolnictwo na terenie gminy to: przedszkole samorządowe w Knyszynie, Zespół Szkół (szkoła podstawowa i gimnazjum) w Kalinówce Kościelnej oraz Zespół Szkół Ogólnokształcących (szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum ogólnokształcące) w Knyszynie. Na uwagę zasługuje Liceum Ogólnokształcące im. prof. Czesława Kudzinowskiego, istniejące od 1948 roku, a obecnie prowadzone przez gminę.

           Ewenementem w skali kraju jest to, że gmina prowadzi własny SP ZOZ z przychodnią oraz szpitalem im. dr Edwarda Jelskiego, istniejącym w obecnym miejscu od 1919 roku. Prężnie działa punkt krwiodawstwa będący najbardziej aktywną placówką terenową w woj. podlaskim, który skupia 15 klubów Honorowych Dawców Krwi z łączną liczbą ponad 1400 zarejestrowanych członków.

           Prężnie działa Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna z bogatym zbiorem literatury regionalnej oraz Knyszyński Ośrodek Kultury, który organizuje corocznie (w pierwszą sobotę i niedzielę po Świętach Wielkanocnych) Międzynarodowe Spotkanie Konopielkowe Zespołów Folklorystycznych oraz powiatowy przegląd zespołów kolędniczych. Miłośników miasta skupia Knyszyńskie Towarzystwo Regionalne im. Zygmunta Augusta. W Knyszynie ukazują się dwa czasopisma: półroczny biuletyn „Dawca Knyszyński” wydawany przez klub HDK PCK „Szlachetne Serce” o tematyce dotyczącej krwiodawstwa i miesięcznik turystyczno-kulturalny „Nowy Goniec Knyszyński” wydawany przez Urząd Miejski w Knyszynie. Czasopisma te poświęcają wiele uwagi popularyzacji bogatej historii oraz walorów kulturowych i turystycznych ziemi knyszyńskiej.

           Od 2002 roku Gmina Knyszyn prowadzi systematyczną współpracę z Samorządem Regionu Wileńskiego i Gminą Kowaluczki na Litwie. Realizowane są wspólne projekty w dziedzinie kultury, sportu i turystki. Podejmowane dotychczas działania to głównie wymiany młodzieżowe grup turystycznych, sportowych oraz zespołów folklorystycznych, wizyty władz samorządowych, udział zespołów folklorystycznych z Rejonu Wileńskiego w Międzynarodowych Spotkaniach z Konopielką w Knyszynie, wzajemna promocja walorów turystycznych Ziemi Knyszyńskiej i Wileńskiej.

 

 

Walory przyrodnicze

 

Miasto Knyszyn znane jest współcześnie w Polsce nie tylko ze swojej jagiellońskiej historii, co z pobliskiej puszczy. Jest to jeden z większych kompleksów leśnych naszego kraju, który doczekał się ochrony w postaci parku krajobrazowego. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej utworzony został w 1988 r. Zajmuje powierzchnię 73094 ha, a wraz ze strefą ochronną 125349 ha. Park nosi imię prof. Witolda Sławińskiego. Celem parku jest ochrona terenów leśnych i dolin rzecznych wyróżniających się wysokim stopniem naturalności. W granicach parku znajdują się jedynie wschodnie zalesione fragmenty gminy Knyszyn z polanami Mierestki i Nowiny Zdroje, ale jego otulina sięga miasta oraz wsi Grądy i Zofiówka.               

           Spośród 25 rezerwatów przyrody znajdujących się w puszczy Knyszyńskiej w granicach gmin Knyszyn znajduje się jeden – „Wielki las”, ale w bezpośrednim sąsiedztwie kolejne trzy: „Karczmisko”, „Krzemianka”, „Kulikówka ”. Rezerwat „Wielki Las” utworzony został w 1990 roku. Na powierzchni 129,33ha i położony jest około 1km na  północny-wschód od Nowin Kasjerskich.

Puszcza Knyszyńska jest pozostałością po ogromnym, zwartym kompleksie puszczańskim na pograniczu Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kolonizacja puszczy w XVI - XVIII w. doprowadziła do znacznego skurczenia się powierzchni leśnej na rzecz terenów rolniczych. Wówczas to ukształtował się w przybliżeniu zasięg dzisiejszej Puszczy Knyszyńskiej. Przez długie wieki głównym bogactwem lasów puszczańskich była zwierzyna łowna i produkty bartnictwa. Pozyskanie drewna, które z czasem stało się głównym bogactwem lasów, odbywało się tutaj w niewielkim zakresie. Możliwe więc było naturalne odnawianie się puszczańskich zasobów.

W Puszczy Knyszyńskiej największe przekształcenia rozpoczęły się w 1914 r. Okupacyjne wojska niemieckie prowadziły wyrąb lasów na niespotykaną dotąd skalę. Zbudowano w puszczańskich miejscowościach wiele tartaków, poprowadzono sieć kolejek leśnych przeznaczonych do wywozu drewna. Szacuje się, że w latach 1915-1918 wycięto zrębami zupełnymi ponad 10 tys. hektarów lasu - najstarszych i najwartościowszych fragmentów puszczy. Również po odzyskaniu niepodległości prowadzono intensywną eksploatację drewna. Doprowadziło to do zubożenia lasu pod względem przyrodniczym. W Puszczy Knyszyńskiej pozostało wiele fragmentów lasu mało przekształconych przez człowieka, co czyni ją bardzo cenną pod względem przyrodniczym.

Walory przyrodnicze okolic Knyszyna ludzie potrafili dostrzec już 3000 lat temu eksploatując krzemień występujący w osadach polodowcowych pod Nowinami Zdrojami. Piaski, żwiry i głazy polodowcowe są obecne wykorzystywane do budowy dróg. Tereny leśne dostarczały runa leśnego, miodu z barci, zwierzyny, materiału budowlanego. Tereny podmokłe wykorzystano eksploatując torf i iły, a w to miejsce zakładano tu wyjątkowo dużych rozmiarów stawy do hodowli ryb

 

                                                                  

                                Puszcza Knyszyńska, Rezerwat „Wielki Las”                       Leśny olbrzym (fot. Beata Aleksiejuk)

( zdjęcia ze strony internetowej Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej)

 

            Na terenie gminy spotkać możemy kilka pomników przyrody. Są to dosyć wiekowe drzewa o okazałych kształtach rosnące bynajmniej nie w Puszczy Knyszyńskiej, ale wśród pól i między budynkami mieszkalnymi. W Knyszynie na ul. Grodzieńskiej 69 można zobaczyć prawie 300-letnie wiązy, a w Nowinach Zdrojach lipę o obwodzie 335cm. W okolicach wsi Jaskra zachowały się aż trzy pomniki przyrody: sosna, grusza i topola. Drzew i krzewów zasługujących na ochronę jest jeszcze więcej. Na ochronę na terenie gminy Knyszyn zasługują również licznie występujące tu źródliska.

 

                                                                                                   

                                                                     Sosna – pomnik przyrody w Jaskrze                                                                 Głaz polodowcowy w Kalinówce

  

          Roślinność maskuje niezwykle urozmaiconą rzeźbę terenu powstałą podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia na terenie gminy sięgają 188 m.n.p.m. a najniższe tereny położone są niewiele ponad 110m.n.p.m. Najbardziej zróżnicowane tereny pod względem rzeźby porastają lasy Puszczy Knyszyńskiej. Układ sieci rzecznej ma charakter dośrodkowy, a warunkuje to otaczająca gminę rzeźba terenu. Z północy na południe płyną tędy dwie rzeki. Nereśl i Jaskranka, zbierające po drodze niewielkie dopływy. W naturalnym obniżeniu doliny Nereśli, pogłębionym jeszcze po eksploatacji torfu powstał w XVI w. pierwszy w Polsce tak duży sztuczny zbiornik wodny - Jezioro Zygmunta Augusta. Zajmuje powierzchnię około 400 ha, otacza go grobla i zewnętrzny kanał, przez co dostęp do jeziora jest utrudniony, ponieważ hoduje się w nim do dzisiaj ryby (znany w kraju karp królewski).

              Równolegle do Nareśli płynie mniejsza od niej Jaskranka, ale o znacznie większym dorzeczu. Pod Knyszynem wpada do niej Wodziłówka z dopływem Hatką, zasilająca niegdyś stawy królewskie, po których zachowały się ślady w postaci grobli. Jaskranka była ważnym szlakiem wodnym, którym spławiano do Narwi a potem Wisłą zboże i drewno z Puszczy Knyszyńskiej.

            Z powstaniem  Jeziora Zygmunta Augusta wiążą się różne legendy przekazywane w naszych miejscowościach z pokolenia na pokolenie. Jako „budowniczy” tego zbiornika jawi się zawsze diabeł. Oto jedna z nich:

 

Legenda o powstaniu Jeziora Zygmunta Augusta

 

        Wszystko zaczęło się pewnego dnia, gdy diabeł Boruta i Twardowski, który często przebywał na zamku królewskim w Knyszynie, aby przywoływać ducha zmarłej Barbary Radziwiłłówny, założyli się o duszę szlachcica. Czart miał spełnić tylko jeden warunek - wykopać łyżką od zupy staw, a ziemię z niego ponosić do Krakowa i tam usypać z niej kopiec. Musiał też z tego miasta przynieść głaz i zatkać nim dziurę na środku jeziora. Na wykonanie tej pracy miał tylko jedną noc, jeśli by zdążył, to Twardowski musiał oddać swą duszę w jego moc. Potem podpisali krwią cyrograf.

        Gdy słońce zaszło, diabeł zabrał się do pracy. Twardowski miał nadzieję, że ocali swą duszę, bo Boruta nie wywiąże się na czas z powierzonego mu zadania. Diabeł pracował bez wytchnienia. Gdy zaczęło świtać, staw był wykopany. Należało położyć tylko głaz. Diabeł stanął nad dziurą z kamieniem i wtedy zapiał kogut. Boruta wpadł w wykopany otwór, a głaz go przykrył. Został tam uwięziony na zawsze. W taki oto sposób szlachcic uratował swoją duszę. Zaczął padać deszcz i staw napełnił się wodą.

         Legenda głosi , że jeśli jakiś śmiałek odważy się podnieść głaz, to woda zleci do środka ziemi, a Boruta będzie wolny. Jednak człowiek ten będzie bardzo żałował swego czynu. Jego dusza na zawsze pozostanie w piekle.

         Zbiornik ren został nazwany jeziorem Zygmunta Augusta, ponieważ król, bawiąc w zamku w Knyszynie, chętnie przebywał i polował nad tym zbiornikiem. Potocznie jezioro to jest nazywane Stawem Czechowskim, ponieważ leży w pobliżu wsi Czechowizna.

         Wśród okolicznej ludności krąży czterowiersz:

                   „Staw ten egzystuje od dawnych już czasów,

                     Pamięta Jagiellonów, panowanie Sasów,

                     Przetrwał burze dziejowe i Szwedów nawały,

                     Król Zygmunt go założył, biesy wykopały”.

 

Jezioro Zygmunta Augusta od strony wsi Guzy

 



 Jezioro Zygmunta Augusta od strony Czechowizny (zdj. ze str. internetowej Knyszyna)

 

 

Turystyka

 

            Gmina Knyszyn należy do obszarów o nieskażonej przyrodzie i atrakcyjnych walorach turystycznych. Ostępy puszczańskie porastają niezwykle urozmaicony teren. Unikalnym zjawiskiem jest obecność około 430 źródeł nawadniających najbliższe okolice. Od wielu lat Puszcza Knyszyńska słynęła jako kraina dzikich zwierząt, na które w przeszłości polował Zygmunt August. Jeszcze dzisiaj można tu spotkać żubry. Charakterystycznym elementem puszczy są kapliczki wiszące na „świętych sosnach”. Ich tradycja wywodzi się z powstania styczniowego.

Kapliczka na wiekowej sośnie

Przez Knyszyn przebiegają dwa piesze szlaki turystyczne: niebieski - "Królowej Bony" i żółty - "Dawnego Pogranicza" oraz szlak rowerowy prowadzący dookoła gminy Knyszyn, prezentujący jej najatrakcyjniejsze miejsca. Wsie położone w sąsiedztwie Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej: Nowiny Kasjerskie, Nowiny Zdroje, kol. Mierestki, Jeleń, Stoczek, Wodziłówka, i Poniklica mogą spełniać funkcje letniskowe i agroturystyczne.

 

 

 

 

Najciekawsze zabytki w Knyszynie

 

 

Kościół parafialny w Knyszynie (fot. S. Radecki)

 

  

                                                            Osiemnastowieczny dom w Knyszynie                                 Lamus w Knyszynie

 

Kalinówka Kościelna

            Uczymy się w Kalinówce Kościelnej, jest to nasza parafia i tę miejscowość traktujemy jako naszą małą ojczyznę. Początki wsi sięgają XIV wieku. Od XVI wieku stanowiła ona  własność Radziwiłłów. Kalinówka Kościelna historycznie wchodziła w skład zespołu wsi noszącego ogólną nazwę Kalinówka. Była wsią plebańską probostwa kalinowskiego. Oprócz niej Kalinówkę tworzyły wsie: Kalinówka Królewska – wieś chłopów królewskich, Wojtówce – wieś chłopów poddanych wójta, Ogrodniki – folwark i pracownicy folwarczni wójta.       

Parafia rzymsko-katolicka w Kalinówce Kościelnej erygowana została w 1511 roku przez księcia Mikołaja Radziwiłła. W 1591 roku rozciągała się na 114 włókach, co stawiało ją na drugim miejscu pod względem zajmowanego obszaru w powiecie tykocińskim. Z biegiem czasu stan posiadania parafii sukcesywnie się powiększał. O zamożności XVIII-wiecznej parafii świadczy fakt, że proboszcz kalinowski lokował pieniądze w prywatnych włościach, jak również pożyczał pieniądze na procent .  

         W roku 1761 Kalinówka Kościelna dotknięta została gwałtownym pożarem. Doszczętnie spłonęła plebania wraz ze wszystkimi dokumentami kościelnymi. Po pożarze gospodarstwo plebańskie zaczęto odbudowywać i prawdopodobnie jeszcze wzbogacano jego stan posiadania. Po III rozbiorze Polski władze pruskie skonfiskowały dobra funduszowe parafii.

         Do 1797 r. Kalinówka Kościelna należała do diecezji wileńskiej. Następnie włączona została do utworzonej przez rząd pruski diecezji wigierskiej. Od roku 1807 ziemie te znalazły się w granicach Cesarstwa Rosyjskiego, a parafię włączono do diecezji mohylowskiej. W połowie XIX wieku parafia wróciła do diecezji wileńskiej, a od roku 1991 należy do Archidiecezji Białostockiej.

Po I wojnie światowej Kalinówka znalazła się w obszarze II Rzeczypospolitej. Po drugiej wojnie światowej, przez okres 10 lat Kalinówka Kościelna była siedzibą gminy. W jej skład wchodziło ponad 30 wsi, była największą gminą w powiecie białostockim.

We wsi znajdują się zabytkowe budowle z XVIII i XIX wieku, a wśród nich:

- kościół parafialny p. w. św. Anny z 1776 r.

- lamus drewniany z 1782r.

- dzwonnica kamienna

- brama cmentarna i ogrodzenie cmentarza grzebalnego z 1848 r.

- młyn z początku XX wieku

 

Kościół pw. św. Anny

 

Pierwszy kościół parafialny w Kalinówce Kościelnej został ufundowany przez Mikołaja Radziwiłła, wojewodę wileńskiego. Kościół i parafię wyposażył król Zygmunt August. W dniu 17 sierpnia 1761 r. kościół spłonął wraz z plebanią i cennym archiwum.

Obecny kościół parafialny jest prawdopodobnie drugim w prawie pięćsetletniej historii parafii. Wybudowano go po 1761 roku, czyli po słynnym pożarze. Budowę ukończono w 1774r., kościół konsekrowano w 1777 r. staraniem ks. Adama Świerzbińskiego. Jest to kościół modrzewiowy, z barokowym wystrojem. W głównym ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z I połowy XVII wieku o cechach ikony unickiej. Wyżej umieszczony jest obraz św. Anny – patronki kościoła. W lewym ołtarzu znajduje się XIX-wieczny obraz św. Mikołaja, a w prawym przemienienia Pańskiego. Ambona i detale ołtarzy bocznych są prawdopodobnie starsze o około 150 lat od świątyni, w której znajdują się obecnie. W ołtarzu głównym zwracają uwagę przepiękne rzeźby archaniołów datowane na drugie ćwierćwiecze XVII. Z I połowy XVII wieku pochodzi renesansowe tabernakulum. W kościele są również zabytkowe organy. Zabytek ten zbudowano na rzucie prostokąta, jako trzynawowy. Jest pokryty gontem. W ostatnich latach kościół został gruntownie wyremontowany.

 

 

Kościół w Kalinówce Kościelnej

 

 

   

 

Wnętrze kościoła  

 

 

     

 

                                                     Obraz Madonny w głównym ołtarzu                    Święta Anna w głównym ołtarzu

 

 

Dzwonnica

 

W XVIII w. dzwonnica przy kościele była drewniana. Na planie z 1806 r. jest ona przedstawiona jako dwukondygnacyjna z bramą przejściową w dolnej kondygnacji. Obecna dzwonnica wraz z ogrodzeniem zbudowana została z kamienia w 1868 r. W 1884 r. dzwonnica - brama i ogrodzenie były remontowane przez parafian. W roku 1925 powtórnie remontowano ogrodzenie, a w 1999 r. zmieniono pokrycie dachu na dzwonnicy.

 

    

 

 

Brama cmentarna

 

Brama cmentarna murowana została wybudowana w 1848 r. Na tabliczkach glinianych znajdujących się po obu jej stronach można odczytać najważniejsze informacje z historii budowy. W tym miejscu cmentarz powstał już wcześniej. Początkowo grzebano zmarłych wokół kościoła, świadczą o tym liczne kości ludzkie wydobywane podczas prac remontowych. Na cmentarzu można odnaleźć, co prawda nieliczne, krzyże i pomniki z początku XIX wieku.

 

                 

 

Brama  wejściowa na cmentarz                                 Krzyż nagrobny z roku 1859

 

 

Lamus

 

Jest to drewniany budynek dwukondygnacyjny o konstrukcji zrębowej, ze słupowymi podcieniami. Najprawdopodobniej został zbudowany w roku 1783. W roku  1927 lamus przeszedł gruntowny remont i wtedy też budynek obrócono o 900, elewacją frontową z podcieniami z dawnego wschodniego położenia na wystawę południową. Po drugiej wojnie światowej lamus pełnił funkcję mieszkalną. Skończyło się to źle, ponieważ mieszkający tam nauczyciel spowodował pożar. Spłonęły całkowicie słupy i dach. Budynek był później dwa razy remontowany. Obecnie mieści się w nim izba regionalna.

 

 

 

Lamus w Kalinówce Kościelnej                       Wnętrze lamusa – małe muzeum

 

           

Okolice Kalinówki Kościelnej są terenem bardzo atrakcyjnym turystycznie. Świeże powietrze, nieskażona żywność, zabytki, wspaniałe trasy spacerowe zachęcają coraz więcej turystów do odwiedzania naszej miejscowości. Obok Kalinówki przepływa niewielka rzeczka. Wzdłuż jej brzegów rosną stare olchy, mają tam swoje siedziby bobry. Można więc obserwować te zwierzęta, jak budują tamy, można oglądać sarny pasące się na łąkach, można zbierać grzyby, jagody, maliny albo po prostu spacerować. Wspaniałych ścieżek – tak rowerowych, jak i pieszych - nie brakuje w okolicy. Warto też dodać, że przy naszych drogach stoją liczne krzyże i kapliczki. Niektóre pamiętają zamierzchłe czasy, bo pochodzą z XIX wieku. Najpiękniejsze i niepowtarzalne są drewniane krzyże, których jest niestety coraz mniej. Ich miejsce zajmują nowe krzyże najczęściej metalowe, bardzo proste. Natomiast krzyże żelazne osadzone w kamieniu, chociaż coraz bardziej zagłębiają się w ziemi, są trwałe. Każdy ich wykonawca starał się, aby były pięknie zdobione.

Oprócz omówionych tu zabytków w Kalinówce mieszczą się trzy sklepy, Wiejski Ośrodek Zdrowia, Zespół Szkół, apteka, a w sąsiednich Wojtówcach - kwatery agroturystyczne.

Nie wstydzimy się naszej przeszłości. Uczniowie poznają tradycje świąteczne, które już odchodzą w zapomnienie i kultywują je. Zebrali między innymi teksty wielu pastorałek, które pozostały w pamięci tylko najstarszych mieszkańców naszej okolicy i urządzili przy okazji spotkania opłatkowego Szkolny Przegląd Pastorałek. Jego efektem było wydanie płyty z pastorałkami i starymi kolędami. W roku 2006 uczniowie klasy III gimnazjum odtworzyli prezentowane we wsiach w karnawale przedstawienia tzw. Herodów. Zaprezentowali je min. na Powiatowym Przeglądzie Kolędniczym a także dla seniorów podczas uroczystości Dnia Babci i Dziadka. Potrafimy robić tradycyjne palmy wielkanocne, zdobione własnoręcznie wykonanymi papierowymi kwiatami. Palmy zdobywają nagrody i wyróżnienia na konkursach zdobnictwa obrzędowego. Zostały zebrane i spisane tradycje związane ze żniwami i pieczeniem chleba. Wszystkie te działania mają na celu uświadomienie uczniom bogactwa kulturowego naszej okolicy – naszej małej ojczyzny, z której powinniśmy być dumni.

 

 

   

  

                                                               Stuletnie dęby w jesiennej szacie                                         Wierzbowa aleja

 

           

                                                                     Drzewa ścięte przez bobry                           Tama na rzeczce zbudowana przez bobry

 

    

                                                           Takie grzyby rosną tylko w naszych lasach                      Drewniany krzyż przydrożny

 

 

                                

                                                                  Krzyż drewniany zdobiony rzeźbami                      Święty Jan w przydrożnej kapliczce

 

 

BIBLIOGRAFIA I WYKAZ ŹRÓDEŁ

Chodorowski E., Knyszyńskie szkice historyczne cz I, Knyszyn 1997

Chodorowski E., Knyszyńskie szkice historyczne cz II, Knyszyn 2000

Chodorowski E., Knyszyńskie szkice historyczne cz III, Knyszyn 2004

Cyganek K. Kronika parafialna kościoła knyszyńskiego, Knyszyn 1994

Gmina Knyszyn Mapa turystyczna

Goniec Knyszyński, numer specjalny 1997

Kronika parafii w Kalinówce Kościelnej

Stasiewicz H., Knyszyn i Ziemia Knyszyńska, Knyszyn 1997

Stasiewicz H., Parafia rzymskokatolicka w Knyszynie(400 lat knyszyńskiej fary), 2001

Stowarzyszenie Gmin Górnej Narwi, Białystok 2002

 

www.e-monki.pl/studniarek

www.zielonewrota.pl

www.pkpk.pl

www.knyszyn.pl

www.kalinowka.com

 

 

Zdjęcia, w których nie podajemy źródła, pochodzą ze zbiorów autorek projektu, bądź zostały wykonane w trakcie przygotowywania albumu.